محوطه تاریخی هفت تپه
در آرامگاه سكوي بزرگي ايجاد شده كه توسط ديوارچههاي كوتاهي به سه بخش تقسيم ميشده است. در بخش شمالي هفت اسكلت قرار داشته، بخش مياني كه كوچكتر از دو بخش ديگر است، بدون اسكلت و بخش جنوبي داراي دو يا سه اسكلت بوده است. در پاي سكو در جنوبيترين قسمت آرامگاه، مجاور درب ورودي تعداد ده اسكلت بصورتي بي نظم بر روي هم قرار داشتند. به اين ترتيب مجموعاً حدود 21 يا 22 اسكلت در معبد پيدا شدهاند. تقسيم بندي سكوي آرامگاه به بخشهاي مختلف خود گواه اينست كه اين مقبره براي تدفين اشخاص متعددي ساخته شده و احتمالاً يك آرامگاه شاهي نميباشد. وجود اسكلتهاي متعدد بر روي سكو و انباشته كردن اسكلتهاي قديمي در گوشه آرامگاه نيز اين مسئله را تأييد ميكند. با توجه به اكتشافاتي كه در نقاطِ مختلفِ منطقه انجام شده است، درب ورودي آرامگاه پس از هر تدفين با سنگ يا آجر بسته و در هنگام تدفينهاي بعدي مجدداً باز ميشده است. مشاهداتي كه در هفت تپه شده، نيز حاكي از اين مسئله ميباشد
M XXXIV و M XXXIIIمجموعهاي از چند اتاق حفاري شده كه برمبناي اشياي يافته شده در آنها احتمالاً كارگاهي براي توليد اشياي زينتي بوده است.
نكته جالب اين است كه ساختمان شماره يك در اين قسمت به ساختماني كه در مجاورت دومين صفه خشتي قرار داشته، متصل ميگردد. جهت ديوارهاي دو ساختمان مختلف بوده و اينطور به نظر ميرسد كه اين دو بنا در يك زمان ساخته نشدهاند. بررسي دقيقتر اين محل و تشخيص چگونگي رابطه ديوارهاي اين دو بنا ميتواند كمك موثري به شناخت تقدم و تأخر اين دو ساختمان و تاريخنگاري نسبي آنها نمايد.
دكتر نگهبان بر اين عقيده است كه ساختمانهاي بزرگي كه در هفت تپه كشف شدهاند، همگي به فاصله كمي از هم ساخته شده و به يك دوره تاريخي تعلق دارند. به دليل پيدا شدن الواحي كه در آنها نام تپتي آهار به عنوان پادشاه شوش و آنشان ذكر شده، حدس زده ميشود كه اين ساختمانها مربوط به دوران سلطنت اين پادشاه باشند. البته هنوز دقيقاً مشخص نيست تپتي آهار در چه سالي حكومت ميكرده است. بر روي يكي از الواحي كه در هفت تپه كشف شده و سندي اداري ميباشد، سالي كه در آن اين سند نوشته شده، به عنوان سالي ذكر گرديده كه در آن تپتي آهار شخصي به نام كَدَشمَن دينگير كور گال (Kadašman.dKUR.GAL) را متواري كرده است. قسمت دوم نام اين شخص يعني "دينگير كور گال" يك سومروگرام يا به عبارت ديگر هزوارش سومري ميباشد و لغت به لغت به معناي "خداي كوه بزرگ" ميباشد
از آنجايي كه "كور گال" (كوهِ بزرگ) نام معبد خداي انليل، بزرگترين خداي بين النهرين،
در شهر نيپور است، اغلب نام انليل بصورت هزوارش به سومري "خداي كوه بزرگ" آورده ميشود. به همين دليل پابلو هِرِرو (P. Herrero) بر اين عقيده بود كه منظور از "كَدَشمَن دينگير كور گال" در اصل "كَدَشمَن انليلِ" اول پادشاه كاسي ميباشد كه در حدود سالهاي 1374 تا 1360 قبل از ميلاد مسيح در كشور بابل حكومت ميكرده است. بر همين مبني هِرِرو معتقد بود كه دوران حكومت تپتي آهار نيز كم و بيش همزمان با اين پادشاه كاسي بوده است.
در سالهاي اخير برخي از محققين اين نظريه را قبول نداشته و به اظهار نظربرينكمَن(J. J. Brinkman)
يكي از متخصصينِ كتيبههاي زمان كاسي، استناد ميكنند. برينكمن اعلام كرده كه در متونِ مربوط به دوران كاسي، هزوارشِ "دينگير كور گال" براي نوشتن نام يكي ديگر از خدايان بابليها بنام خداي اَمورو (Amurru) بكار ميرفته است. به اين ترتيب بسياري بر اين عقيده هستند كه "كَدَشمَن دينگير كور گال" در حقيقت "كَدَشمَن اَمورو" ميباشد و ارتباطي با پادشاه كاسي "كَدَشمَن انليل" ندارد. از طرف ديگر پس از نام شخصِ مزبور، لقبي به عنوان پادشاه كاسي ذكر نشده است. اين مسئله فرضيه دوم را در مورد هويت اين شخص تقويت ميكند. با توجه به اين مسئله هنوز به درستي مشخص نيست تپتي آهار در چه سالي حكومت ميكرده و آيا واقعاً در هفت تپه ساكن بوده و يا در شوش اقامت داشته است
يكي ديگر از شاهاني كه در الواح هفت تپه از آن نام برده شده، "اينشوشيناك شَر ايلاني" (Inšušinak šār ilāni) ميباشد. از آنجايي كه نام اين شاه نيز به هزوارش نوشته شده، نميتوان به درستي تشخيص داد كه آيا اين نام به زبان اَكَدي يا به زبان ايلامي خوانده ميشده است. نام اين پادشاه كه شاهِ شوش ناميده شده، بر روي اثر مهر شخصي بنام اَداد اِريش (Adad eriš) آورده شده است. اَداد اِريش خود را از بندگان يا به عبارت ديگر از زير دستانِ اينشوشيناك شَر ايلاني ذكر ميكند.
با توجه به اينكه مقدار زيادي سفالهاي سطح الارضيِ مربوط به دورانهاي پارتي و ساساني در محوطه هفت تپه وجود دارد، اينطور به نظر ميرسد كه اين محل در دورانهاي مزبور مسكوني بوده است. ع. نگهبان در طول حفاريهاي خود به آثاري كه مربوط به اين دورانها هستند، نيز بر خورد كرده است. با اطلاعات موجود به سختي ميتوان در مورد چگونگي ساختارهاي متعلق به دورانهاي پارتي و ساساني اظهار نظر كرد.
مطالعات آماري سفالهاي سطح الارضي در حال انجام است كه تا حدي گستردگي اين مركز را در دورانهاي مختلف مشخص ميكنند. باوجود اينكه تاريخنگاري ساختارهاي كشف شده دقيقاً امكانپذير نميباشد، ولي سفالها و اشيايي كه در رابطه با ساختمانهاي بزرگ پيدا شدهاند، عموماً مربوط به اوايل دوران ايلامي ميانه، يعني حدود قرن 15 قبل از ميلاد مسيح هستند. نكات بسياري در رابطه با كتيبههاي هفت تپه چون نوع نگارش، كلمات بكار رفته و غيره نيز اين تاريخگذاري را تأييد ميكنند. مطالعه كامل و بسيار دقيق سفالها و اشياي مختلف يكي از اموري است كه در جهت تاريخنگاري دقيقتر آثار مكشوف در هفت تپه ضروري ميباشد
موزه هفت تپه
درفصل دوم حفاري هفت تپه با توجه به كثرت واهميت آثار به دست آمده نياز به ساخت موزه اي محلي در جوار محوطه تاريخي كه كاركرد اين مركز پژوهشي را داشته باشد مطرح شد.به اين ترتيب عمليات ساختماني موزه اي در يك طبقه در بهار سال 1349 آغاز شد وبا اتمام عمليات موزه درارديبهشت ماه سال 1352 افتتاح گرديد.
باشروع جنگ تحميلي در سال 1359 اين موزه تعطيل گرديدوبخشي از اشياي آن به تهران انتقال يافت .باشروع فعاليت پروژه هفت تپه وپس از انجام تعميرات موزه در اسفندماه سال 1380 بعنوان موزه ونمايشگاه آثار مطالعاتي پروژه هاي هفت تپه وچغازنبيل بازگشايي مجدد گرديد.ساختمان موزه مجهز به سالن هاي نمايشگاهي وكتابخانه وآزمايشگاه ومركز كامپيوتر وسالن ترسيم سفال وانبار اشيا وكارگاه مرمت ولابراتوار عكاسي مي باشد.
موزه به جز ايام سوگواري از ساعت 5/8 تا 4 بعد از ظهر باز مي باشد
اشياي مكشوفه از هفت تپه
گل نوشته ها
كاوشهاي باستانشناسي هفت تپه از نظر كشف متون كتيبه دار يكي از حفاري هاي نادري است كه در كشور ما انجام شده است .حفاري هاي هفت تپه تا كنون چند كتيبه سنگي بزرگ متجاوز از هزاران گل نوشته را ته خط ميخي وزبان اكدي عرضه نموده است.
گل نوشته به زبان اكدی
مهرها واثر مهرها
مهرهاي مكشوفه ازهفت تپه به صورت مسطح يااستوانه اي واز مواد مختلفي چون سنگ وگل پخته وبدل چيني ساخته شده اند.اثر مهرها داراي نقوش مختلف وباصحنه هايي همچون پيش كشي هدايا به خدايان ونيايش وغيره بوده وبيشتر برروي پوشش گلي زده مي شدند كه براي مسدود كردن دهانه محفظها يا تنگهاي سفالي بكار مي رفته است .
ظروف سفالين
اين ظروف به صورت ساده ويا منقوش ودر اشكال مختلفي همچون :كوزه هاي كف گردونوك تيز_ساغرهاي پايه دكمه اي وخمره هايي باكف مسطح وكاسه هاي كوچك وبزرگ وغيره ديده مي شوند.ظروف ساده عمدتاُ نخودي رنگ بوده وسفالهاي منقوش بانقشهاي ساده هندسي به رنگهاي قهوه اي روشن وتيره تزيين شده اند..
فانوس سفالی
عطردان سفالی
پيكرك های سفالين
اين پيكرك ها به دو دسته انساني وحيواني تقسيم مي شوند . پيكرك هاي انساني خود شامل انواع مختلفي است كه عبارتند از :پيكركهاي مرد و زن و و نوازندگان. اين پيكرك ها غالباٌ به روش قالب گيري ساخته شده وسپس در كوره پخته شده اند.
پيكرك هاي حيواني بيشتر به شكل گاو كوهاندار است كه به صورت مسبك با كوهان هاي بزرگ ساخته شده است .
ماسك گلی تزئينی
سر پيكرک
اشيای فلزی
اين اشيا عمدتاٌمفرغي بوده كه خنجرها وتبرهاوپيكانها واسكنه هاو مغارها ودرفشهاو سوزن هاودكمه هاوسرنيزه هاوقلاب ها وميخ ها وغيره مهمترين آنها هستند.
تبر مفرغی با متن ميخی
اندودهای گلی منقوش
در ضمن كاوش هاي هفت تپه آثاري از نقاشي ديواري به صورت قطعات گلي منقوش بطور پراكنده در سالنهاي ساختمان شماره يك به دست آمده است كه احتمالاٌ در هنگام ويراني بنا فرو ريخته اند . بيشتر نقوش اين اندودها هندسي وبه رنگهاي آبي ونيلي وقرمز ونارنجي وزردوخاكستري وسياه وسفيد است.
سرديس های گلی
سه نمونه جالب از اين اشيا كه شامل سرديس يك مرد و زن ايلامي وماسك چهره يك مرد مي باشد از حفاريهاي هفت تپه بدست آمده است.
تابوت ها
اين تابوت ها ابعاد واندازه هاي مختلفي داشته وجنس آنها سفالي بوده ويك نمونه ازآقيراند.د شده است .
اشيای سنگی
انواع تيغه ها وابزار سنگي وحلقه هاي سنگي وسنگ وزنه هاو سر گرزها وظروف سنگي از مهمترين آثار سنگي مكشوفه از هفت تپه مي باشد.
اشيای تزيينی
اين آثار فقط جنبه تزييني داشته وتوسط هنرمندان اين دوره ساخته شده است .ازجمله مهمترين اشياي تزييني مكشوفه عبارتند از
گردن بند هايي از جنس سنگهاي نيمه قيمتي چون عقيق وبدل چيني وسنگ سليمان وپلاكهاي منقوش از جنس گل ومفرغ ويا قير طبيعي ودكمه هاي تزييني به اشكال مختلف دايره ايي وچهارگوش واز جنس بدل چيني ويا استخوان وقطعات موزاييك بانقوش هندسي وبا تركيبي از سنگ لاجورد و استخوان وصدف ومفرغ وغيره
قطعه تزئينی از طلا و بدل چينی و عقيق
منبع : پایگاه خبری هنر ایران http://www.iranartnews.com
به وبلاگ خوزستان خوش اومدید